🌍 Ermenistan-Türkiye İlişkileri ve Paşinyan

📜 Tarihsel Arka Plan: Sürgünler ve Unutulan Gerçekler

1914'teki ilk sürgün, Tiflis Kral Naibi Vorontsov Daşkov’un (ailesi Daşkov soyadının gösterdiği gibi Çar hizmetline giren Altınordu Hanlıklar soylularındandır) tarafından güvenlik gerekçesi ile gerçekleştirilmiştir.

👉 5000 Türk-Müslüman aile Hazar’daki Nargin adasına sürülmüştür.

Gene güvenlik gerekçesi ile Avusturya’ya sempati duyduklarından şüphe edilen Yahudiler cephe gerisine sürülmüştür.
📌 Bu ikinci sürgündür ama unutulmuştur.

⚠️ Kafkasya'da ve Balkanlar'da katliama uğrayan milyonlarca Türk Müslüman da unutulmuştur.

👉 Hatırlanan tek tehcir Ermeni tehciri sonucunda bizim telinimizdir.

🧭 Bugünkü Ermenistan: Farklı Bir Liderlik

Bugün Ermenistan’da:

• Türk düşmanlığı yapmayan,

• Karabağ’ın terkine rağmen seçilebilen,

• “Ermenistan sadece bu 27.000 km² topraktır; kimseden toprak talebimiz yoktur” diyebilen,

• Türk düşmanlığını teşvik eden Kilise’ye meydan okuyabilen

👉 bir lider vardır: Nikol Paşinyan.

⚖️ Siyasi Gerçeklik: Destek Azalıyor

Ancak Karabağ Savaşı’ndan bu yana:

• Türkiye ve Azerbaycan ile ilişkilerde ilerlemenin sınırlı kalması

• Üzerinde mutabakata varılan antlaşmaların hâlâ imzalanmaması

📉 Paşinyan’ın kamuoyu desteğini %20 seviyelerine kadar düşürmüştür.

👉 Buna rağmen Ermenistan, tarihinde ilk defa:

• Diaspora’ya meydan okuyan

• Kilise’ye rağmen iktidarda kalabilen

bir lidere sahiptir.

🏙️ Kars Gözlemi: Ekonomik ve Tarihî Kopuş

Geçtiğimiz hafta üniversitelerinde Türk Dünyası hakkında konuşma yapmak için Kars ve Ardahan’da bulundum.

📌 İlk defa 33 yıl önce gittiğim Kars’ta:

• Özel mimari dokunun tahribi

• Kentsel dönüşümle yükselen çirkin yapılar

⚠️ dışında refah göstergesi dikkat çekmemektedir.

👉 Tarih boyunca:

• Barış zamanlarında müreffeh,

• Savaş zamanlarında dayanıklı olan bu kent

📉 bugün adeta bir çıkmaz sokağa sıkışmış görünmektedir.

🛤️ Tarihî Bağlantılar ve Ekonomik Potansiyel

Kars’ın kalkınması:
👉 Güney Kafkasya ile tarihî bağlarının yeniden kurulmasına bağlıdır.

📍 Kars’tan geçen kervan yolları:

• Anadolu’yu

• Tiflis

• Erivan

• Bakü

ile birbirine bağlamaktaydı.

🔓 Yeni Dönem: Sınırlar ve Koridorlar

Bugün:

• Karabağ geri alınmış

• Zangezur Koridoru’nun açılma süreci başlamış

• Ermenistan ile Azerbaycan arasında barış metni üzerinde mutabakat sağlanmıştır

📌 Kalan tek pürüz:
👉 Ermenistan Anayasası’ndaki olumsuz ibarelerin kaldırılmasıdır.

Paşinyan bu konuda taahhüt vermiştir.

➡️ İki ülke arasında sınır kapısının açılmasının önünde fiilen engel kalmamıştır.

⚠️ Siyasi Risk: Taşnaklar ve Kilise Faktörü

Ermenistan, bağımsızlığından bu yana:

• Kilise destekli

• Türk karşıtı Taşnak yapılar tarafından yönetilmiştir.

📌 Ancak bugün:
👉 Tarihinde ilk kez bu çizginin dışında bir lider iktidardadır.

🗳️ Seçim Senaryosu ve Kritik Dönemeç

Barış sürecinin formalitelere takılması:
📉 Paşinyan’a olan güveni zayıflatmaktadır.

👉 Eğer Paşinyan seçimi kaybederse:

• Taşnaklar ve Kilise destekli yönetim geri dönebilir

• Türkiye-Ermenistan normalleşmesi sek­teye uğrayabilir

🤝 Türkiye İçin Stratejik Hamle

Yapılması gereken:
👉 Sınır kapısının açılmasıdır.

Bu adım:
✔️ Normalleşme sürecini hızlandırır
✔️ Diaspora etkisini zayıflatır
✔️ Paşinyan’ın seçim şansını artırır

🚪 Sınır Kapıları ve Zamanlama

Türkiye ile Ermenistan arasındaki sınır kapılarının açılması:
👉 Artık kaçınılmazdır.

📌 Zangezur Koridoru’nun açılmasıyla birlikte:
➡️ Bu kapıların açılmaması anlamsız hale gelecektir.

👉 Özellikle:

• Alican Sınır Kapısı

• Kars sınır hattı

📅 Seçim öncesinde açılırsa:

• Taşnak ve Diaspora propagandası zayıflar

• Paşinyan halkına somut başarı gösterebilir

🎯 Sonuç

Bu süreçte atılacak adımlar:

• Sadece iki ülke ilişkilerini değil

• Bölgesel dengeleri ve Güney Kafkasya’nın geleceğini

📌 doğrudan etkileyecektir.

👉 Zamanlama ve stratejik kararlar belirleyici olacaktır.

E. Büyükelçi Halil AKINCI

DTF Akil Kişiler Kurulu Üyesi