🌍 Hürmüz Kıskacında Küresel Enerji Jeopolitiği ve Türkiye

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Enerji ve İklim Değişikliği Çalışmaları Merkezi Direktörü Mühdan Sağlam, İran ile İsrail-ABD arasında yaşanan savaşta kritik rol oynayan Hürmüz Boğazı’nın önemini ele aldı. Sağlam’ın değerlendirmesine göre Hürmüz’ün kapatılması; Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez devlerini pazar kaybı ve güvenlik riskleriyle karşı karşıya bırakırken, ABD ve Rusya gibi boğaza bağımlılığı olmayan aktörlerin pazar paylarını ve jeopolitik nüfuzlarını artırmalarına zemin hazırlayacaktır.

🔥 Bölgesel Savaş Riski ve Enerji Arz Güvenliği

ABD, İsrail ve İran arasında başlayan çatışmanın bölgesel savaşa evrilmesi yalnızca insani kriz değil, aynı zamanda küresel enerji arz güvenliği açısından da ciddi riskler barındırmaktadır. İran’ın Körfez’deki ABD üslerini hedef alması ve karşılıklı hamleler, gerilimin zamana yayılabileceğini göstermektedir.

İran’ı farklı kılan temel unsur, yalnızca büyük bir petrol ve gaz üreticisi olması değil; aynı zamanda küresel enerji ticaretinin kilit noktası olan Hürmüz Boğazı’nı kontrol etmesidir.

Türkiye açısından ise tablo daha kritik:

• 🇹🇷 İran, Türkiye’nin önemli doğal gaz tedarikçilerinden biridir.

• 🌍 Coğrafi komşuluk, riski daha doğrudan hale getirmektedir.

⛽ İran Türkiye’ye Gaz Akışını Keserse Ne Olur?

İran’ın olası bir gerilimde Tebriz–Ankara Boru Hattı’nı kapatma ihtimali gündemdedir.

📌 Mevcut veriler:

• Türkiye’nin 2024 toplam gaz ithalatı: 52,2 milyar metreküp (bcm)

• İran’dan ithalat: 7,04 bcm (%13,4 pay)

• Anlaşma süresi: 31 Temmuz 2026’ya kadar

• Sözleşme hacmi: Yıllık 10 bcm

• Türkmen gazı swap anlaşması: 2030’a kadar yıllık 2 bcm

• Olası toplam riskli hacim: 10–11 bcm

Türkiye’nin yıllık tüketimi: 55–60 bcm

📉 Olası 11 bcm’lik kesinti ciddi bir açık anlamına gelmektedir.

Ancak Türkiye’nin elini güçlendiren 3 önemli faktör vardır:

🌤️ 1️⃣ Mevsimsellik

2021–2022 kesintisinde OSB’lerde üretim durmuştu. Ancak mart sonrası tüketim düşmektedir.

🏗️ 2️⃣ Depolama Kapasitesi

• Türkiye’nin gaz depolama kapasitesi: 6,3 bcm

• Depolar doluysa kısa vadeli kesintiler yönetilebilir.

🌞 3️⃣ Elektrik Üretiminde Dönüşüm

• 2021’de elektrik üretiminde gaz payı: %33,2

• 2025’te gaz payı: %23

• Güneş ve rüzgâr kapasitesi ciddi artış gösterdi.

👉 Sonuç: İran gazının kesilmesi şok etkisi yaratır, ancak 2021–2022 kadar yıkıcı olmayabilir.

🛢️ İran Petrol Akışının Küresel Etkisi

İran günlük:

• 3,3 milyon varil petrol üretmektedir.

• Bunun %90’ı Çin’e gitmektedir.

• Çin ithalatında İran’ın payı: %19,6

• Suudi Arabistan’ın payı: %21

İran’dan Çin’e günlük yaklaşık 1,6 milyon varil petrol gitmektedir.

Bu akışın kesilmesi, Çin’in enerji dengesinde ciddi boşluk yaratacaktır.

🚢 Hürmüz Boğazı Kapanırsa Ne Olur?

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre:

• Küresel günlük petrol tüketimi: 104–105 milyon varil

• Bunun 20 milyon varili (%20’si) Hürmüz’den geçmektedir.

Gaz tarafında:

• Günlük 100–110 milyon metreküp LNG geçişi vardır.

Bu yalnızca İran’a ait değildir; Suudi Arabistan, BAE, Katar ve Irak üretimi de bu rotayı kullanmaktadır.

⚠️ Hürmüz’ün kapanması:

• Küresel arz şoku

• Petrol fiyatlarında sert artış

• Enflasyonist baskı

• Merkez bankalarında faiz politikası değişimi

📊 JP Morgan’a göre petrol fiyatında 10 dolarlık artış, ABD enflasyonunu 0,15 puan artırabilir.
Oxford Economics’e göre artış 0,5 puana kadar çıkabilir.

🇹🇷 Türkiye’ye Etkileri

Türkiye’nin petrol tedarik dağılımı:

• 🇷🇺 Rusya: %60

• 🇰🇿 Kazakistan

• 🇮🇶 Irak

• 🇸🇦 Suudi Arabistan: %3–4

📌 2024’te ithalat: 50 milyon ton petrol ve türevi

Doğrudan İran’a bağımlılık düşük olsa da:

• 💵 Petrol fiyat artışı → Cari açık artışı

• 🚛 Motorin maliyeti → Lojistik enflasyonu

• 📈 Akaryakıt zamları → Tüketici enflasyonu

Özellikle Hindistan’dan motorin tedariki riskli olabilir.

🏆 Hürmüz Krizinin Kazananları: ABD ve Rusya

ABD:

• Günlük üretim: 13,6 milyon varil

• İhracat: 12,5 milyon varil

• Hürmüz’e bağımlı değil.

Rusya:

• Günlük üretim: 10,8 milyon varil

• İhracat: 4,8 milyon varil

• İhracatın %80’i Çin ve Hindistan’a

📌 Hürmüz kapanırsa Çin pazarındaki boşluğu ABD ve Rusya doldurabilir.

📌 Türkiye Ne Yapmalı?

✅ Enerji sepetini çeşitlendirmeli
✅ Depolama kapasitesini artırmalı
✅ Kerkük–Yumurtalık hattını güvence altına almalı
✅ Petrol fiyat şoklarına karşı para politikası koordinasyonu sağlamalı

Hürmüz’ün jeopolitik koz haline gelmesi, küresel enerji piyasalarında yeni bir normal dönemine işaret etmektedir.

Türkiye için doğal gaz tarafında tampon mekanizmalar güçlenmiş olsa da, petrol fiyatları kaynaklı makroekonomik kırılganlık devam etmektedir.