👟 Ayakkabı Sektöründe Yeni Dönem: Türkiye İçin Üretim Fırsatı Kapıda

Küresel ticaret zincirinde yaşanan kırılmalar ve artan jeopolitik gerilimler, birçok sektörde olduğu gibi ayakkabı üretiminde de dengeleri değiştiriyor. Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği (TASD) Başkanı Berke İçten, dünya genelinde yeniden şekillenen tedarik zincirinin Türkiye için tarihi bir üretim fırsatı doğurabileceğini söyledi.

Ancak İçten’e göre bu fırsatın değerlendirilebilmesi için maliyetlerin düşürülmesi ve yan sanayi sorunlarının çözülmesi gerekiyor. Aksi takdirde Türkiye’ye yönelen küresel markaların Mısır ve Bangladeş gibi alternatif üretim merkezlerine kayabileceği uyarısı yapılıyor.

🌍 Küresel Tedarik Zincirinde Yeni Kırılma

Son yıllarda pandemi, savaşlar ve artan lojistik maliyetleri nedeniyle küresel tedarik zincirleri büyük bir dönüşüm sürecine girdi.

Artan petrol fiyatları ve jeopolitik riskler özellikle Uzak Doğu merkezli üretim modelini zorlaştırıyor. Bu durum ise Avrupa ve ABD merkezli büyük markaların “yakın tedarik” stratejisine yönelmesine neden oluyor.

📦 Bu yeni stratejinin merkezinde yer alabilecek ülkelerden biri de Türkiye.

Türkiye'nin coğrafi konumu, üretim altyapısı ve deneyimli iş gücü sayesinde Avrupa pazarına hızlı teslimat avantajı bulunuyor. Bu nedenle birçok global markanın üretim için Türkiye’yi yeniden değerlendirdiği belirtiliyor.

⚠️ Kritik Uyarı: Maliyetler Düşmezse Fırsat Kaçabilir

TASD Başkanı Berke İçten’e göre Türkiye’nin önünde büyük bir fırsat bulunuyor ancak yüksek maliyetler bu fırsatı tehdit ediyor.

Özellikle şu alanlar sektörün rekabet gücünü zayıflatıyor:

• 📈 Yüksek hammadde maliyetleri

• 💰 Yan sanayi ürünlerinde yüksek vergiler

• 👷 Artan işçilik giderleri

• 📉 Kur politikası nedeniyle azalan rekabet gücü

İçten, yan sanayi ürünlerindeki vergilerin kaldırılması durumunda ayakkabı üretim maliyetlerinin en az %25 düşebileceğini ifade ediyor.

Bu düzenlemelerin yapılması halinde Türkiye’nin küresel markalar için çok daha cazip bir üretim merkezi haline gelebileceği vurgulanıyor.

🏭 Türkiye Ayakkabı Sektörünün Gücü

Türkiye, ayakkabı üretiminde Avrupa’nın en güçlü ülkelerinden biri olarak öne çıkıyor.

📊 Sektörün güçlü olduğu alanlar:

• 👟 580 milyon çift yıllık üretim kapasitesi

• 🏭 Avrupa’nın en büyük üretim altyapılarından biri

• 👨‍👩‍👧‍👦 350 bin kişilik istihdam

• 🎨 güçlü tasarım ve kalite standardı

2022 yılında Türkiye:

• 377 milyon çift ayakkabı ihraç etti

• yaklaşık 1,3 milyar dolar döviz geliri elde etti.

Ancak son yıllarda yaşanan maliyet artışları ve rekabet sorunları nedeniyle sektör önemli kayıplar yaşadı.

📉 İhracatta Üç Yılda Yüzde 50 Düşüş

Ayakkabı sektöründe ihracat rakamları son üç yılda ciddi bir gerileme gösterdi.

📊 İhracat verileri:

• 2022: 377 milyon çift

• 2025: 187 milyon çift

Bu tablo, adet bazında yaklaşık %50’lik bir ihracat kaybına işaret ediyor.

Değer bazında ise:

• 2022: 1,3 milyar dolar

• 2025: 1 milyar dolar

Bu düşüşün en önemli nedenleri arasında yüksek maliyetler ve rekabetçi olmayan kur politikası gösteriliyor.

Berke İçten’e göre bu durum devam ederse bazı üretim tesisleri atıl hale gelebilir ve “hayalet fabrikalara” dönüşebilir.

📦 İthalat Dengesi Değişiyor

Sektörde son dönemde ithalat tarafında da önemli gelişmeler yaşandı.

Ticaret politikalarında yapılan düzenlemeler kapsamında:

• ayakkabı ithalatındaki ilave gümrük vergisi %30’dan %40’a çıkarıldı

• posta ve hızlı kargo yoluyla yapılan ithalata kısıtlama getirildi

Bu önlemler sonucunda ayakkabı ithalatında önemli bir gerileme yaşandı.

📉 2025 yılında:

• ithalat 76 milyon çifte düştü

• ithalat değeri 1,68 milyar dolar oldu

Özellikle şu ülkelerden ithalat azaldı:

• China

• Vietnam

Buna karşın Egypt’den yapılan ayakkabı ithalatında dikkat çekici bir artış gözlendi.

⚠️ Hammadde Krizi Kapıda

Küresel savaş ortamı ve enerji fiyatlarındaki yükseliş, ayakkabı sektöründe yeni bir krizin habercisi olabilir.

Özellikle petrole bağlı ürünlerde ciddi maliyet artışları yaşanıyor.

📊 Sektör temsilcilerine göre:

• taban ve suni deri maliyetleri %20 – %30 arttı

• bazı tedarikçiler fiyat almadan sipariş kabul etmiyor

Türkiye’de üretilmeyen hammaddelere uygulanan yüksek vergiler de üreticileri zor durumda bırakıyor.

Örneğin:

👟 Bir spor ayakkabı malzemesi

• Çin’de 6 dolara temin edilirken

• Türkiye’de vergiler nedeniyle 12–13 dolara mal olabiliyor.

Bu fark özellikle spor ayakkabı üretiminde rekabet gücünü zayıflatıyor.

⚠️ Sahte Ayakkabı Sorunu

Sektörün bir diğer önemli problemi ise sahte ürünler.

Berke İçten’e göre “çakma ayakkabı” satışları halen ciddi boyutta devam ediyor.

Bu durum:

• devlet için yaklaşık 1 milyar dolarlık vergi kaybı

• sektör için ise haksız rekabet anlamına geliyor.

👟 AYMOD Fuarı Sektörü Buluşturacak

Ayakkabı sektörü tüm zorluklara rağmen yeni pazarlara ulaşmak için çalışmalarını sürdürüyor.

Bu kapsamda AYMOD Uluslararası Ayakkabı Moda Fuarı, 25 Mart’ta kapılarını açacak.

Fuarın öne çıkan detayları:

📍 200’den fazla firma katılımı
🌍 24 yabancı firma
👥 yaklaşık 20 bin profesyonel ziyaretçi
✈️ 5 bin yabancı alıcı

Ayrıca fuar kapsamında Ticaret Bakanlığı desteğiyle VIP alım heyeti programı düzenlenecek.

📊 Türkiye İçin Büyük Bir Üretim Fırsatı

Küresel tedarik zincirinin yeniden şekillendiği bu dönemde Türkiye ayakkabı sektörü için önemli bir fırsat penceresi açılmış durumda.

Ancak bu fırsatın gerçeğe dönüşebilmesi için:

✔ hammadde vergilerinin düşürülmesi
✔ yan sanayinin güçlendirilmesi
✔ rekabetçi kur ve maliyet yapısının oluşturulması

gibi adımların hızlı şekilde atılması gerekiyor.

Aksi takdirde Türkiye’nin kapısını çalan küresel markaların Mısır ve Bangladeş gibi alternatif üretim merkezlerine yönelme riski bulunuyor.