🌍 Ermenistan-Türkiye İlişkileri ve Paşinyan
📜 Tarihsel Arka Plan: Sürgünler ve Unutulan Gerçekler
1914'teki ilk sürgün, Tiflis Kral Naibi Vorontsov Daşkov’un (ailesi Daşkov soyadının gösterdiği gibi Çar hizmetline giren Altınordu Hanlıklar soylularındandır) tarafından güvenlik gerekçesi ile gerçekleştirilmiştir.
👉 5000 Türk-Müslüman aile Hazar’daki Nargin adasına sürülmüştür.
Gene güvenlik gerekçesi ile Avusturya’ya sempati duyduklarından şüphe edilen Yahudiler cephe gerisine sürülmüştür.
📌 Bu ikinci sürgündür ama unutulmuştur.
⚠️ Kafkasya'da ve Balkanlar'da katliama uğrayan milyonlarca Türk Müslüman da unutulmuştur.
👉 Hatırlanan tek tehcir Ermeni tehciri sonucunda bizim telinimizdir.
🧭 Bugünkü Ermenistan: Farklı Bir Liderlik
Bugün Ermenistan’da:
Türk düşmanlığı yapmayan,
Karabağ’ın terkine rağmen seçilebilen,
“Ermenistan sadece bu 27.000 km² topraktır; kimseden toprak talebimiz yoktur” diyebilen,
Türk düşmanlığını teşvik eden Kilise’ye meydan okuyabilen
👉 bir lider vardır: Nikol Paşinyan.
⚖️ Siyasi Gerçeklik: Destek Azalıyor
Ancak Karabağ Savaşı’ndan bu yana:
Türkiye ve Azerbaycan ile ilişkilerde ilerlemenin sınırlı kalması
Üzerinde mutabakata varılan antlaşmaların hâlâ imzalanmaması
📉 Paşinyan’ın kamuoyu desteğini %20 seviyelerine kadar düşürmüştür.
👉 Buna rağmen Ermenistan, tarihinde ilk defa:
Diaspora’ya meydan okuyan
Kilise’ye rağmen iktidarda kalabilen
bir lidere sahiptir.
🏙️ Kars Gözlemi: Ekonomik ve Tarihî Kopuş
Geçtiğimiz hafta üniversitelerinde Türk Dünyası hakkında konuşma yapmak için Kars ve Ardahan’da bulundum.
📌 İlk defa 33 yıl önce gittiğim Kars’ta:
Özel mimari dokunun tahribi
Kentsel dönüşümle yükselen çirkin yapılar
⚠️ dışında refah göstergesi dikkat çekmemektedir.
👉 Tarih boyunca:
Barış zamanlarında müreffeh,
Savaş zamanlarında dayanıklı olan bu kent
📉 bugün adeta bir çıkmaz sokağa sıkışmış görünmektedir.
🛤️ Tarihî Bağlantılar ve Ekonomik Potansiyel
Kars’ın kalkınması:
👉 Güney Kafkasya ile tarihî bağlarının yeniden kurulmasına bağlıdır.
📍 Kars’tan geçen kervan yolları:
Anadolu’yu
Tiflis
Erivan
Bakü
ile birbirine bağlamaktaydı.
🔓 Yeni Dönem: Sınırlar ve Koridorlar
Bugün:
Karabağ geri alınmış
Zangezur Koridoru’nun açılma süreci başlamış
Ermenistan ile Azerbaycan arasında barış metni üzerinde mutabakat sağlanmıştır
📌 Kalan tek pürüz:
👉 Ermenistan Anayasası’ndaki olumsuz ibarelerin kaldırılmasıdır.
Paşinyan bu konuda taahhüt vermiştir.
➡️ İki ülke arasında sınır kapısının açılmasının önünde fiilen engel kalmamıştır.
⚠️ Siyasi Risk: Taşnaklar ve Kilise Faktörü
Ermenistan, bağımsızlığından bu yana:
Kilise destekli
Türk karşıtı Taşnak yapılar tarafından yönetilmiştir.
📌 Ancak bugün:
👉 Tarihinde ilk kez bu çizginin dışında bir lider iktidardadır.
🗳️ Seçim Senaryosu ve Kritik Dönemeç
Barış sürecinin formalitelere takılması:
📉 Paşinyan’a olan güveni zayıflatmaktadır.
👉 Eğer Paşinyan seçimi kaybederse:
Taşnaklar ve Kilise destekli yönetim geri dönebilir
Türkiye-Ermenistan normalleşmesi sekteye uğrayabilir
🤝 Türkiye İçin Stratejik Hamle
Yapılması gereken:
👉 Sınır kapısının açılmasıdır.
Bu adım:
✔️ Normalleşme sürecini hızlandırır
✔️ Diaspora etkisini zayıflatır
✔️ Paşinyan’ın seçim şansını artırır
🚪 Sınır Kapıları ve Zamanlama
Türkiye ile Ermenistan arasındaki sınır kapılarının açılması:
👉 Artık kaçınılmazdır.
📌 Zangezur Koridoru’nun açılmasıyla birlikte:
➡️ Bu kapıların açılmaması anlamsız hale gelecektir.
👉 Özellikle:
Alican Sınır Kapısı
Kars sınır hattı
📅 Seçim öncesinde açılırsa:
Taşnak ve Diaspora propagandası zayıflar
Paşinyan halkına somut başarı gösterebilir
🎯 Sonuç
Bu süreçte atılacak adımlar:
Sadece iki ülke ilişkilerini değil
Bölgesel dengeleri ve Güney Kafkasya’nın geleceğini
📌 doğrudan etkileyecektir.
👉 Zamanlama ve stratejik kararlar belirleyici olacaktır.
E. Büyükelçi Halil AKINCI
DTF Akil Kişiler Kurulu Üyesi
