Gelişmekte Olan Ülkeler Veri Merkezi Yatırımlarında Payını Artırıyor: Oran Yüzde 40’a Yaklaştı

Gelişmekte olan ülkeler, dünya genelindeki yeni veri merkezi yatırımlarına yönelik doğrudan yabancı yatırım projelerinden yaklaşık yüzde 40 pay alıyor. Yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasıyla birlikte veri merkezleri ve hesaplama altyapısına yönelik yatırımların önemi de giderek artıyor.

Dünya Bankasının “Dünya Kalkınma Raporu 2026: Yapay Zekanın Vaadi” raporundan derlenen bilgilere göre, yapay zekanın geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için gereken veri merkezleri ve hesaplama altyapısı büyük ölçüde yüksek gelirli ülkelerdeki az sayıda büyük şirketin kontrolünde bulunuyor.

Buna karşın gelişmekte olan ülkelerde hem yapay zeka ve bulut hizmetlerine yönelik talebin hem de yerel veri merkezi yatırımlarının artması bekleniyor.

Veri Merkezi Yatırımlarında Gelişmekte Olan Ülkelerin Payı Yüzde 40’a Yaklaştı

Dünya genelinde yapay zeka altyapısına yönelik yatırımlar hız kazanırken, gelişmekte olan ülkeler de yeni veri merkezi yatırımlarından önemli bir pay almaya başladı.

Rapora göre, gelişmekte olan ülkeler dünya genelindeki yeni veri merkezi yatırımlarına yönelik doğrudan yabancı yatırım projelerinden yaklaşık yüzde 40 pay alıyor.

Bu durum, veri merkezlerinin yalnızca gelişmiş ekonomilerde değil, gelişmekte olan ülkelerde de hızla yaygınlaştığını ortaya koyuyor.

Özellikle büyük orta gelirli ülkelerde gerçekleştirilen yerel veri merkezi yatırımlarının, yapay zeka teknolojilerinin ülke ve bölge ihtiyaçlarına uyarlanmasını kolaylaştırabileceği değerlendiriliyor.

Yerel Veri Merkezleri Yapay Zeka Ekosistemini Güçlendirebilir

Gelişmekte olan ülkelerin kısa vadede yapay zeka uygulamalarının çalıştırılması için bulut hizmetlerine daha fazla ihtiyaç duyması bekleniyor.

Bununla birlikte yerel veri merkezlerinin yaygınlaşması, ülkelerin kendi yapay zeka altyapılarını geliştirmeleri açısından önemli fırsatlar oluşturuyor.

Yerel veri merkezleri sayesinde veri aktarımının hızlanması, yapay zeka uygulamalarının kullanıcılara daha hızlı yanıt vermesi ve yerel yapay zeka şirketlerinin gelişmesi mümkün olabiliyor.

Hükümetler de yabancı şirketlerin yerel veri merkezlerine yatırım yapmasını kolaylaştırarak ülkedeki hesaplama kapasitesinin artırılmasına katkı sağlayabiliyor.

Daha küçük ekonomiler açısından ise ortak kuralların geliştirilmesi ve bölgesel iş birliklerinin kurulması öne çıkıyor. Bu ülkelerin birlikte hareket ederek özel yatırımları çekebileceği veya bölgesel veri merkezlerini ortak finanse ederek yatırım maliyetlerini azaltabileceği belirtiliyor.

Afrika Birliği'nin bölgesel veri merkezlerinin ortak finansmanına yönelik çalışmaları, bu yaklaşıma örnek olarak gösteriliyor.

ABD’li Yapay Zeka Şirketlerinden 750 Milyar Dolarlık Altyapı Harcaması Bekleniyor

Dünya Bankasının raporuna göre ileri düzey yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi için yalnızca yazılım ve algoritmalar yeterli değil.

Yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesi ve işletilmesi için yarı iletkenler, veri merkezleri, büyük miktarda veri ve nitelikli insan kaynağına yüksek tutarda yatırım yapılması gerekiyor.

Bu alandaki yatırım büyüklüğünün ne kadar hızlı arttığını ortaya koyan önemli göstergelerden biri de ABD'deki büyük yapay zeka şirketlerinin harcamaları.

Rapora göre, ABD'deki en büyük yapay zeka şirketlerinin 2026'da yapay zeka altyapısına 750 milyar doların üzerinde harcama yapması bekleniyor.

Söz konusu tutarın, birçok gelişmekte olan ülkenin yıllık gayri safi yurt içi hasılasından daha yüksek olduğu belirtiliyor.

Bu şirketler, yapay zeka modellerinin eğitilmesi ve kullanıma sunulabilmesi için gerekli büyük ölçekli bulut altyapılarını işletiyor.

Yapay Zeka Donanımı İhracatında Gelişmekte Olan Ülkeler Öne Çıkıyor

Gelişmekte olan ülkelerin yapay zeka ekosistemindeki rolü yalnızca veri merkezi yatırımlarıyla sınırlı değil.

Dünya Bankasının raporuna göre, gelişmekte olan ülkeler yapay zeka sistemlerinde kullanılan donanım ürünlerinin küresel ihracatında önemli bir paya sahip bulunuyor.

Yapay zeka sistemlerinde kullanılan donanım ürünlerinin küresel ihracatının yaklaşık yarısı gelişmekte olan ülkelerden gerçekleştiriliyor.

Bu alanda Çin, Meksika, Malezya, Vietnam ve Tayland öne çıkan ülkeler arasında bulunuyor.

Söz konusu ülkeler, yarı iletkenler, elektronik ürünler ve veri merkezi ekipmanlarına yönelik artan yatırımlardan faydalanıyor.

Bu gelişme, gelişmekte olan ülkelerin küresel yapay zeka değer zincirinde yalnızca teknoloji ve hizmet tüketicisi olmadığını, aynı zamanda donanım ve dijital altyapı üretiminde de önemli bir konuma geldiğini gösteriyor.

Veri Merkezi Yatırımlarında Enerji Maliyeti Riski

Veri merkezi yatırımlarındaki büyümenin ekonomik fırsatların yanı sıra bazı riskleri de beraberinde getirdiği belirtiliyor.

Bunların başında enerji tüketimi ve enerji maliyetleri geliyor. Yapay zeka veri merkezlerinin yüksek miktarda elektrik tüketmesi, enerji sistemleri üzerinde ek yük oluşturabilirken, enerji fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskı oluşturabiliyor.

Hükümetlerin yapay zeka yatırımlarını çekmek amacıyla vergi avantajları ve çeşitli teşvikler sunmasının yatırımları destekleyebileceği belirtiliyor.

Ancak yatırımların belirli bölgelerde aşırı yoğunlaşması durumunda varlık fiyatlarında yükseliş ve yatırım döngülerinde dalgalanma riski ortaya çıkabileceği ifade ediliyor.

Bu nedenle veri merkezi yatırımlarının yalnızca yatırım miktarı üzerinden değil, enerji altyapısı, dijital kapasite, ekonomik katkı ve teknoloji ekosistemi üzerindeki etkileriyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

“Veri Merkezi Yatırımları Yapay Zeka Rekabetinde Önem Kazanıyor”

Yapay Zeka Politikaları Derneği (AIPA) Başkan Yardımcısı Gökhan Varan, yapay zeka rekabetinin artık yalnızca algoritmalar ve modeller üzerinden şekillenmediğini belirtti.

Varan, yapay zeka yarışında hesaplama kapasitesi, enerji, veri ve dijital altyapının bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

“Gelişmekte olan ülkeler açısından veri merkezi yatırımlarındaki artışın arkasında büyüyen dijital pazarlar, yapay zeka ve bulut hizmetlerine yönelik talep, yatırım maliyetleri, enerji erişimi ve veri egemenliği ihtiyacı bulunuyor.”

Dünya Bankasının ortaya koyduğu tablonun gelişmekte olan ülkelerin küresel yapay zeka değer zincirindeki konumuna ilişkin önemli bir gösterge olduğunu belirten Varan, bu ülkelerin yalnızca teknoloji tüketicisi olmadığını ifade etti.

“Dünya Bankasının ortaya koyduğu tablonun, gelişmekte olan ülkelerin küresel yapay zeka değer zincirinde yalnızca teknoloji tüketicisi olmadığını, altyapı ve donanım alanında da giderek daha önemli aktörlere dönüştüğünü somut olarak ortaya koyduğunu”

Varan, veri merkezi yatırımlarının tek başına başarı göstergesi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini de vurguladı.

“Öte yandan, veri merkezi yatırımını tek başına bir başarı göstergesi olarak görmemek gerekiyor. Kritik olan, bu altyapının yerel şirketlerin hesaplama kapasitesine erişimini artırması, yapay zeka girişimlerini desteklemesi ve ülkede ekonomik değer üreten bir teknoloji ekosistemi oluşturmasıdır.”

Türkiye’nin Veri Merkezi Yatırımlarında Daha Fazla Pay Alma Potansiyeli Bulunuyor

Gökhan Varan, Türkiye'nin küresel veri merkezi yatırımlarından daha fazla pay alma potansiyeline sahip olduğunu belirtti.

Türkiye'nin Avrupa, Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya arasındaki stratejik coğrafi konumunun yanı sıra geniş dijital pazarı, telekomünikasyon altyapısı ve gelişen teknoloji ekosisteminin önemli avantajlar sağladığını ifade eden Varan, yapay zeka alanındaki hedeflere dikkat çekti.

“Avrupa, Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya arasındaki stratejik coğrafi konumu, geniş dijital pazarı, telekomünikasyon altyapısı ve gelişen teknoloji ekosistemi önemli avantajlar sağlıyor.”

Varan, Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı'nda yer alan veri merkezi kapasitesi ve özel yatırım hedeflerinin stratejik önem taşıdığını belirtti.

“Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı'nda veri merkezi kapasitesinin 2030'a kadar en az 1 gigavata çıkarılması ve yapay zeka, bulut teknolojileri ve dijital altyapıda en az 10 milyar dolarlık özel yatırımın harekete geçirilmesi hedefleri stratejik öneme sahip.”

Türkiye İçin Sadece Veri Merkezi Kurmak Yeterli Olmayacak

Türkiye'nin küresel veri merkezi yatırımlarından daha fazla pay alabilmesi için yalnızca yatırım teşviklerinin yeterli olmayacağına dikkat çeken Varan, altyapının birlikte geliştirilmesi gerektiğini söyledi.

Özellikle kesintisiz ve rekabetçi fiyatlı enerji, yenilenebilir enerji kapasitesi, güçlü fiber bağlantıları, siber güvenlik, öngörülebilir düzenlemeler ve nitelikli insan kaynağı başlıklarının birlikte ele alınması gerektiğini belirtti.

“Küresel yatırımı çekmek için ucuz arazinin veya teşvikin tek başına yeterli olmadığını belirterek, ‘Kesintisiz ve rekabetçi fiyatlı enerji, yenilenebilir enerji kapasitesi, güçlü fiber bağlantıları, siber güvenlik, öngörülebilir düzenlemeler ve nitelikli insan kaynağı birlikte geliştirilmelidir.’”

Varan, Türkiye açısından temel hedefin veri merkezlerine yalnızca ev sahipliği yapmak olmaması gerektiğini ifade etti.

“Türkiye açısından asıl hedef veri merkezlerine sadece ‘ev sahipliği yapmak’ değil, hesaplama kapasitesini yerli yapay zeka üretimine, AR-GE’ye ve yüksek katma değerli ihracata dönüştürmek olmalıdır.”

Yapay Zeka Yatırımlarında Veri Merkezi Rekabeti Büyüyor

Dünya Bankasının 2026 raporunda ortaya konulan veriler, veri merkezleri ve hesaplama altyapısının yapay zeka ekonomisinin temel unsurlarından biri haline geldiğini gösteriyor.

Gelişmekte olan ülkelerin yeni veri merkezi yatırımlarına yönelik doğrudan yabancı yatırım projelerinden yaklaşık yüzde 40 pay alması, bu ülkelerin küresel yapay zeka altyapısındaki rolünün büyüdüğünü ortaya koyuyor.

Diğer taraftan ABD'deki büyük yapay zeka şirketlerinin 2026 yılında 750 milyar doların üzerinde yapay zeka altyapısı harcaması yapmasının beklenmesi, küresel ölçekte rekabetin ne kadar büyük bir yatırım hacmine ulaştığını gösteriyor.

Türkiye açısından ise veri merkezi kapasitesinin artırılması, yapay zeka ve bulut teknolojilerine yatırım çekilmesi ve bu altyapının yerli yapay zeka, Ar-Ge ve yüksek katma değerli ihracata dönüştürülmesi öne çıkan başlıklar arasında bulunuyor.

Kaynak AA Haber